Naam:	Doopsgezind Kerkcomplex Frankestraat, Peuzelaarsteeg, Gote Houtstraat Haarlem
Type:	kerken;
Opdrachtgever:	Vereenigde Doopsgezinde Gemeente Haarlem
Uitgevoerd:	ja
Bestaand:	ja
Architecten:	onbekend, 1683, Grote Vermaning-; onbekend, 1843, catechisatiekamers-; Steur, J.A.G. van der, 1902, verbouwing en uitbreiding-; Weissman, A.W., 1912, kroonluchter-;
Bijdragen:	Fa. Martens en Zoon -uitvoering-, Atelier ´t Prinsenhof -glas-in-loodramen-, Kunstnijverheidsatelier Amstelhoek -lampen-, Timmerbedrijf Nederkoorn -meubilair en naamborden-, Hack, M.J. -beeldhouwwerk-,
Adres:	Peuzelaarsteeg 3, 2011 SE, Haarlem; Frankestraat, Haarlem; Grote Houtstraat 43, 2011 SC, Haarlem;

Bijzonderheden:

Het Doopsgezinde kerkcomplex ligt tussen de Grote Houtstraat, Peuzelaarsteeg en Frankestraat. De kerk of vermaning zelf staat in het midden van het complex, de omringende huizen zijn in de loop der eeuwen in bezit gekomen van de Doopsgezinde Gemeente. Aan de Frankestraat en Peuzelaarsteeg zijn verscheidene huizen afgebroken om plaats te maken voor onder andere catechisatiekamers, een gemeentezaal en kantoorruimte. Rond 1900 zijn de steegjes langs de kerk en het binnenpleintje naast de kerk overdekt. De kerk of Grote Vermaning van de Vereenigde Doopsgezinde Gemeente Haarlem is gebouwd in 1683 in Hollands classicistische stijl. Het pand was van oorsprong een schuilkerk die niet vanaf de straat te zien mocht zijn. Het gebouw heeft in elke hoek een ingang. Oorspronkelijk waren deze kerkingangen slechts via twee smalle steegjes in de Peuzelaarsteeg te bereiken. In 1717 werd een poort gebouwd in de Frankestraat. Gedurende de achttiende eeuw kregen de doopsgezinden in Haarlem meer aanzien en in 1757 werd aan de Grote Houtstraat (nr. 43) een forse poort gebouwd. Het interieur van de kerk is sober. De architect is onbekend, maar in het archief bevinden zich wel ontwerptekeningen uit 1682. De tekeningen worden toegeschreven aan de schilder Jan de Bray. De elektrische kroonluchter is een ontwerp van architect A.W. Weismann in 1912. Boven de galerijen hangen kleinere varianten van de kroonluchter. In hetzelfde jaar werden de glas-in-loodramen met een leliemotief geplaatst. De oude catechisatiekamers, gebouwd in 1843, zijn in 1992 in gebruik genomen als bibliotheek. Eén van de catechisatiekamer is in 1892 toegewezen aan het Fonds Van Zanten (een liefdadigheidsfonds) als vergaderkamer. In 1902 werd het complex verbouwd en uitgebreid naar ontwerp van J.A.G. van der Steur.Hiervoor werden in de Frankestraat verschillende woonhuizen afgebroken. Ook de bij het complex behorende bakkerij, die zich tussen Frankestraat en het kerkgebouw bevond, werd gesloopt. Er verrezen op die plaats een nieuwe ingangspartij, een kantoor voor de koster, een nieuwe kerkenraadskamer (de Heerenkamer), een vergaderkamer voor het College van Diaconessen (de Dameskamer), een brede gang en een binnentuin. Van der Steur ontwierp het complex in neorenaissancestijl, met elementen in de trant van de Jugendstil. De aankleding werd ontworpen door ´t Prinsenhof in Delft (glas-in-loodramen), kunstnijverheidsatelier Amstelhoek (lampen) en timmerbedrijf Nederkoorn (meubelair en naamborden).

  Literatuur